Ahakoa te piki haere o te whakangaromanga o ngā ngahere, te whakaitinga o ngā ngahere, me te riri o te huringa āhuarangi, ka puta te pāma me te rātana hei toa ngaro i roto i te rapunga i ngā otinga tauwhiro. Ahakoa kāore i te whakarōpūtia hei rākau—he tarutaru te pāma, he nikau piki te rātana—he mahi nui tā ēnei tipu maha-whakamahinga ki te tiaki i te kanorau koiora i roto i ngā ngahere o te ao. Nā ngā rangahau hou i whakahaerehia e te International Bamboo and Rattan Organisation (INBAR) me te Royal Botanic Gardens, Kew, kua kitea neke atu i te 1600 ngā momo pāma me te 600 ngā momo rātana, puta noa i Āwherika, Āhia, me Amerika.
He Puna Ora mō ngā Tipu me ngā Kararehe
He puna oranga me he wāhi whakaruruhau te pāmu me te rātana mō te tini o ngā kararehe mohoao, tae atu ki ētahi momo e tata ana ki te ngaro. Ko te panda nui rongonui, me tana kai e aro ana ki te pāmu, tae atu ki te 40 kg ia rā, he tauira noa iho tēnei. Haunga ngā panda, ko ngā mea ora pēnei i te panda whero, te korira maunga, te arewhana Īnia, te pea kanohi o Amerika ki te Tonga, te honu parau, me te rēmura pāmu o Madagascar e whakawhirinaki katoa ana ki te pāmu hei oranga. He nui ngā kai e tukuna ana e ngā hua rātana ki ngā manu, ki ngā pekapeka, ki ngā makimaki, me te pea rā o Āhia.
Haunga te oranga mō ngā kararehe mohoao, he puna kai nui te pāmu hei whāngai kararehe, he kai whai hua mō ngā kau, heihei, me ika i te tau katoa. E whakaatu ana ngā rangahau a INBAR me pēhea te whakanui ake i te uara kai o te whāngai mā te whakamahi i ngā rau pāmu, ā, ka piki ake te whakaputa miraka ā-tau a ngā kau i ngā rohe pēnei i a Ghana me Madagascar.
Ngā Ratonga Pūnaha Rauropi Hira
E whakaatu ana te pūrongo a INBAR me CIFOR i te tau 2019 i ngā ratonga rauropi kanorau me te whai pānga e whakaratohia ana e ngā ngahere pāpaka, e hipa ana i ērā o ngā whenua tarutaru, ngā whenua ahuwhenua, me ngā ngahere kua whakaititia, kua whakatōkia rānei. E whakanui ana te pūrongo i te tūranga o te pāpaka ki te tuku ratonga whakahaere, pērā i te whakaora whenua, te whakahaere whenua horo, te whakahou i te wai whenua, me te purenga wai. Hei tāpiri, he nui te takoha a te pāpaka ki te tautoko i ngā oranga o te taiwhenua, ā, he mea pai hei whakakapinga mō ngā ngahere whakatō, ngā whenua kua whakaititia rānei.
Ko tētahi ratonga rauropi nui o te pāmu ko tōna kaha ki te whakaora i te whenua kua pakaru. Ko ngā pūnaha pakiaka whānui o te pāmu kei raro i te whenua e here ana i te oneone, e ārai ana i te rere o te wai, ā, e ora tonu ana ahakoa kua whakangaromia te koiora o runga ake i te whenua e te ahi. Ko ngā kaupapa i tautokona e INBAR i ngā wāhi pēnei i a Allahabad, Īnia, kua whakaatu i te pikinga o te papa wai me te hurihanga o tētahi wāhi keri pereki pakoko i mua hei whenua ahuwhenua whai hua. I Etiopia, he momo matua te pāmu i roto i tētahi kaupapa i tautokona e te Peeke o te Ao hei whakaora i ngā wāhi hopu wai kua pakaru, e kapi ana i te neke atu i te 30 miriona heketea puta noa i te ao.
He Pūtake Oranga Tauwhiro
He tere te tipu me te whakaora i a rātou anō ngā rauemi o te pāmu me te rātana, ā, he ārai tēnei i te whakangaromanga o ngā ngahere me te ngaronga o te kanorau koiora. Nā te tere o te tipu me te matotoru o ngā rau ka taea e ngā ngahere pāmu te whakarato i te nui ake o te koiora i ngā ngahere tūturu me ngā ngahere kua whakatōkia, ā, he mea tino nui ēnei hei kai, hei kai māra, hei rakau, hei pūngao koiora, me ngā rauemi hanga. He tipu tere te whakakī i te rātana, ā, ka taea te hauhake me te kore e kino ki ngā rākau.
E kitea ana te whakakotahitanga o te tiaki i te kanorau koiora me te whakaiti i te rawakore i roto i ngā kaupapa pēnei i te INBAR's Dutch-Sino-East Africa Bamboo Development Programme. Mā te whakato bamboo ki ngā rohe ārai o ngā papa whenua ā-motu, ehara i te mea ka whakaratohia e tēnei kaupapa ki ngā hapori o te rohe ngā rauemi hanga me ngā rauemi mahi-ā-ringa pumau, engari ka tiakina hoki ngā nohoanga o ngā gorilla maunga o te rohe.
Ko tētahi atu kaupapa INBAR i Chishui, Haina, e aro ana ki te whakaora i te mahi toi pūangi. Mā te mahi tahi me UNESCO, ka tautokohia e tēnei kaupapa ngā mahi oranga pumau mā te whakamahi i te pūangi tere tipu hei puna moni. Ko Chishui, he pae Tuku Iho o te Ao a UNESCO, e whakatakoto ana i ngā here tino kaha hei tiaki i tōna taiao tūturu, ā, ko te pūangi te mea nui ki te whakatairanga i te tiaki taiao me te oranga ōhanga.
Te Tūranga o INBAR ki te Whakatairanga i ngā Mahi Tauwhiro
Mai i te tau 1997, kua tautoko a INBAR i te hiranga o te pūkohu me te rātana mō te whanaketanga tauwhiro, tae atu ki te tiaki ngahere me te tiaki i te kanorau koiora. He mea nui te mahi a te whakahaere i roto i te whanaketanga o te kaupapa here pūkohu ā-motu o Haina, me te whakarato taunakitanga mā roto i ngā kaupapa pēnei i te Kaupapa Kanorau Ora o te Pūkohu.
I tēnei wā, kei te mahi a INBAR ki te mahere i te horapa o te pāpaka puta noa i te ao, me te tuku kaupapa whakangungu ki ngā mano tini o ngā tāngata whai pānga mai i ōna Whenua Mema i ia tau hei whakatairanga i te whakahaere rauemi pai ake. Hei Kaitirotiro ki te Kawenata UN mō te Kanorau Koiora, e tautoko kaha ana a INBAR i te whakaurunga o te pāpaka me te rātana ki roto i te kanorau koiora ā-motu me ā-rohe me te whakamahere ngahere.
Ko te tikanga, ka puta te pāma me te rātana hei hoa kaha i roto i te pakanga ki te whakangaromanga o ngā ngahere me te ngaronga o te koiora. Ko ēnei tipu, e kore e arohia i roto i ngā kaupapa here ngahere nā te mea kāore i te whakarōpūtia hei rākau, e whakaatu ana i tō rātou pūmanawa hei taputapu kaha mō te whanaketanga tauwhiro me te tiaki taiao. Ko te kanikani uaua i waenga i ēnei tipu pakari me ngā rauropi e nohoia ana e rātou e whakaatu ana i te kaha o te taiao ki te whakarato otinga ina tukuna he whai wāhitanga.
Wā tuku: Hakihea-10-2023




